“Burgemeester moet regie blijven voeren over politie en brandweer”

De nonchalance waarmee met de rechtsstaat wordt omgegaan, zal zijn sporen nalaten. De vertrouwenscrisis, die door de samenleving waart, is nog lang niet opgelost. Maatschappelijke en dienstverlenende instituties draaien zichzelf steeds verder vast in beleidstrajecten en bureaucratie. De roep om meer controlesystemen is nog steeds niet verstomd: luister maar naar de Tweede Kamer, de Onderzoeksraad voor de Veiligheid en de media. Alsof dat helpt! Deze en andere kritische uitspraken deed Purmerends burgemeester Don Bijl in zijn nieuwjaarstoespraak in het stadhuis.

Don Bijl: “De graaicultuur bij bedrijven en banken, de korte termijn winsten van aandeelhouders, die belangrijker zijn dan het voortbestaan van bedrijven, sjoemelende wetenschappers, de talloze wisselingen in het onderwijs, autoriteiten die de weg kwijt zijn, de voortdurende onzekerheden in de zorg: allemaal voorbeelden van een samenleving op drift. Vele taken worden naar gemeenten gedecentraliseerd zonder het bijbehorende geld. Wij kennen de voorbeelden zoals de Wet Werken naar Vermogen en de Jeugdzorg. Lastig en moeilijk maar het geeft ook kansen. Mits – en ik zeg dit met veel nadruk – de gemeenten zich niet laten positioneren als uitvoeringskantoren van het Rijk.”

Belang burgers voorop
“De creativiteit van gemeenten kan tot mooie of tenminste redelijke oplossingen leiden als de integrale aanpak van de problematiek voorop komt te staan. Niet het belang van de gemeente of van door de gemeente gesubsidieerde instellingen dient voorrang te krijgen, maar het belang van onze burgers en hun leefomgeving. Niet meer vanuit het stadhuis bepalen of sturen, maar de ander verder helpen in een vorm die bij de ander en diens situatie past. Sociale vernieuwing van onderop, waarbij het geheel meer is dan de som der delen…”

Meer draagvlak nodig
In een rapport van de Raad voor het Openbaar Bestuur van februari 2010 getiteld ‘Vertrouwen op democratie’ wordt de cruciale vraag gesteld ‘of er in ons democratisch bestel sprake is van een gebrek aan vertrouwen van burgers in hun bestuur’. Bijl: “Het antwoord in het rapport is: Nee, er is geen vertrouwenscrisis en mensen hebben nog steeds vertrouwen in het democratisch stelsel, maar er is wel een legitimiteitscrisis. Mensen hebben minder vertrouwen in de wijze waarop partijen en politici de democratische waarden invullen. De mensen die namens ons besluiten nemen, hebben een beperkt draagvlak onder de mensen die zij vertegenwoordigen. Volgens de Raad staan daarbij ook de besluiten die zij nemen ter discussie en straalt het wantrouwen af op de wetten die zij nemen. Om goed te kunnen besturen, is het noodzakelijk dat de mensen die belangrijke besluiten nemen een stevig draagvlak hebben. Met die zoektocht zijn wij met vallen en opstaan in Purmerend bezig. Ook in vele andere gemeenten is men zich bewust van een veranderende wereld. Helaas is de rijksoverheid op vele terreinen nog lang niet zover, waarbij ik niet zozeer let op de woorden maar op de daden.”

Gezag uitgehold
“Als ik kijk naar het veiligheidsdomein, dan zie ik een 90-er jaren benadering van schaalvergroting en sturing van bovenaf. Nationale politie met een minister die uiteindelijk overal over gaat: zowel over de politie, als over het Openbaar ministerie als over de toezicht op de politie. Dat het beheer genationaliseerd wordt, kan ik mij voorstellen, maar het gezag van de burgemeester wordt ook uitgehold. De aanpak van veiligheid is juist gebaat bij een fijnmazige aanpak waarbij burgers, woningcorporaties, straathoekwerk, zorginstellingen, gemeente en politie zijn betrokken. Onveiligheid woont in een straat of buurt. Als burgemeester dien je daarbij regie te voeren. Voeling houden met de stad, de wethouders en de gemeenteraad. Zeggenschap over de politie is daarbij onontbeerlijk. Ook bij de brandweer moet er zo nodig overal dezelfde organisatie komen. Stel als rijksoverheid kwaliteitseisen, maar laat aan gemeenten over hoe zij de brandweer organiseren. Wij hebben in deze regio laten zien dat wij dat kunnen. Nu moet er veel tijd, geld en energie worden gestoken in een structuurwijziging, die echt niet meer veiligheid gaat opleveren.”